PAKT DLA KULTURY
zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej
reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów
oraz
stroną społeczną reprezentowaną przez Obywateli Kultur
Świadomi tego, że kultura musi być przedmiotem szczególnej odpowiedzialności władzy i obywateli, o czym mówią zapisy Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej:
Art. 6. „Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju”,
Art. 73. „Każdemu zapewnia się wolność twórczości artystycznej, badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników, wolność nauczania, a także wolność korzystania z dóbr kultury”,
oraz zapisy Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka:
Art. 27 „1. Każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym społeczeństwa, do korzystania ze sztuki, do uczestniczenia w postępie nauki i korzystania z jego dobrodziejstw.
2. Każdy człowiek ma prawo do ochrony moralnych i materialnych korzyści wynikających z jakiejkolwiek jego działalności naukowej, literackiej lub artystycznej”,
strony zgadzają się, że:
IPrzyszłość Polski zależy od wolnych, twórczych, rozumiejących się wzajemnie obywateli. Polska potrzebuje nowoczesnej wizji rozwoju, wskazania wspólnych celów oraz skutecznych narzędzi do ich realizacji. Jedną z najważniejszych przeszkód w rozwoju Polski jest niedostatek kapitału społecznego, czyli niski poziom zaufania do instytucji państwa oraz słabość komunikacji społecznej, współpracy i działania dla dobra wspólnego.
II
Powszechne i aktywne uczestnictwo w kulturze jest jednym z najważniejszych czynników rozwoju społecznego i ekonomicznego. Państwo odpowiada za wspieranie rozwoju kultury, tworzenie sprawiedliwego prawa, zapewnienie równego dostępu do kultury wszystkim obywatelom oraz współtworzenie odpowiedniej infrastruktury i ładu krajobrazu kulturowego.
III
Stan i dostęp do kultury mają ścisły związek z jakością życia. Celem polityki państwa powinno być budowanie solidarnego i różnorodnego, spójnego i otwartego, wolnego, bezpiecznego i dostatniego społeczeństwa, współtworzonego przez świadomych i aktywnych obywateli.
IV
Kultura jest dobrem wspólnym. Tworzy przestrzeń otwartą na różnorodność myśli, poglądów i postaw obywatelskich. Polityka kulturalna – by sprostać wyzwaniom przyszłości – winna brać pod uwagę przemiany społeczne, rosnącą mobilność, zmieniające się sposoby uczestnictwa w kulturze oraz indywidualizację postaw.
V
Finansowanie to najmniej, co państwo może zrobić. Uczestnictwo w kulturze i twórcza aktywność obywateli powinny być priorytetami polityki władzy publicznej, realizowanymi poprzez nowoczesne programy kulturalne, zmiany w systemie edukacji i nauki, powszechny dostęp do zasobów kultury, bibliotek, mediatek i wielofunkcyjnych ośrodków kultury oraz wysokiej jakości instytucje kultury i media publiczne.
Wskaźniki ekonomiczne nie mogą być jedynym kryterium oceny inwestowania w dobra kultury i wspierania uczestnictwa w kulturze.
VI
Władza publiczna ma obowiązek gwarantowania wolności twórczej i prawa do swobodnej wypowiedzi artystycznej, wspierania twórczości krytycznej, eksperymentalnej i skierowanej do obywateli o różnym światopoglądzie oraz rozpoznawania talentów, tworzenia odpowiednich warunków dla ich rozwoju i zapewnienia możliwości prowadzenia działalności artystycznej.
VII
Władza publiczna powinna prowadzić spójną politykę wobec organizacji społecznych, a wspierając ich działalność, uwzględniać różnorodne funkcje i zadania tych organizacji.
* * *
Mając na względzie powyższe strony podpisują Pakt dla Kultury jako umowę społeczną o charakterze otwartym i przyjmują go do realizacji z dniem podpisania.
§1
Wydatkowanie środków publicznych musi odbywać się zgodnie z zasadą powszechnego i równego dostępu do kultury.
§2
Rząd zobowiązuje się podnieść poziom finansowania kultury z budżetu państwa do co najmniej 1% wszystkich wydatków budżetowych, poczynając od roku 2012, nie później niż w roku 2015. Do wydatków tych nie wlicza się środków samorządowych i europejskich (za wyjątkiem tzw. wkładu krajowego związanego z realizacją projektów i programów finansowanych ze środków UE realizujących postanowienia paktu).
§3
Realizując zadania publiczne, zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości, władza publiczna w pierwszej kolejności wspiera inicjatywy wynikające z aktywności obywatelskiej i działalności statutowej instytucji kultury.
§4
Władza publiczna zobowiązuje się do przygotowania i przedłożenia zmian – a tam, gdzie to możliwe bez zmian ustawowych, do wdrożenia – przepisów gwarantujących równość dostępu do środków publicznych instytucjom kultury, oświaty i szkolnictwa wyższego, organizacjom społecznym i podmiotom prywatnym prowadzącym działalność kulturalną, na wydatki celowe i programy wieloletnie w zakresie zadań publicznych.
§5
Strony wypracują system zachęcający przedsiębiorców do wspierania przedsięwzięć kulturalnych.
§6
Rząd zobowiązuje się wprowadzić do systemu oświaty wypracowane przez środowiska społeczne i naukowe rozwiązania edukacyjne (w tym podstawy programowe dla szkół oraz zajęcia fakultatywne), służące kształceniu kompetencji językowych, medialnych i artystycznych dzieci i młodzieży.
§7
1. Instytucje kultury mają zapewnioną autonomię programową i pełnią rolę gwaranta wolności twórczej.
2. Władza publiczna, respektując ustawowe powinności instytucji kultury, a także współokreślając ich misję i dodatkowe zadania, zobowiązuje się zapewnić wystarczające środki na ich realizację.
3. Władza publiczna powołując nowe instytucje kultury winna zapewnić im finansowanie bez szkody dla innych zadań publicznych i programów kulturalnych, realizowanych przez organizacje społeczne.
§8
1. Rząd zobowiązuje się wprowadzić zmiany prawne i organizacyjne, które zwiększą możliwości finansowania kultury z różnych źródeł, w tym z budżetu państwa, samorządów, środków unijnych, środków prywatnych, danin publicznych i finansowania parametrycznego powiązanego z rozwojem przemysłów kultury. Finansowanie to powinno mieć charakter wieloletni, co pozwoli zwiększyć skuteczność wydatkowania środków na zadania publiczne.
2. Rząd zapewni prawną możliwość wyodrębnienia tzw. budżetów partycypacyjnych w planach finansowych jednostek samorządu terytorialnego, w których wydatki ustalają mieszkańcy.
§9
Rząd wprowadzi obowiązek publikowania w internecie raportów merytorycznych i finansowych z realizacji zadań publicznych przez wszystkie instytucje, w tym instytucje publiczne, media publiczne, organizacje społeczne i podmioty prywatne, które otrzymały publiczne finansowanie na ich realizację.
§10
Media publiczne wymagają pilnego wprowadzenia nowoczesnej ustawy medialnej, gwarantującej realizację właściwej im misji. Za podstawę prac przyjmuje się projekt Komitetu Obywatelskiego Mediów Publicznych.
§11
1. Pilnym zadaniem jest stworzenie programu cyfryzacji dziedzictwa kulturowego oraz bezpłatnego wykorzystywania jego zasobów dla celów edukacyjnych, naukowych i niekomercyjnych.
2. Dzieła w domenie publicznej będą udostępniane bezpłatnie bez ograniczeń ich wykorzystania, przy zachowaniu prawa do pokrycia kosztów ich udostępnienia.
§12
1. Niezbędne jest szybkie podjęcie prac nad dostosowaniem prawa autorskiego do nowych wyzwań technologicznych, które w skuteczny sposób zabezpieczy prawa twórców i użytkowników w internecie.
2. Państwo zagwarantuje środki na zakup praw do dzieł o szczególnym znaczeniu dla kultury i edukacji, i umieszczenia ich w domenie publicznej.
§13
Rząd przy udziale strony społecznej opracuje i wprowadzi w życie wieloletni program na rzecz czytelnictwa i podniesienia kompetencji językowych.
§14
Rząd zobowiązuje się od roku 2011 uruchomić realizację wieloletniego programu na rzecz nowoczesnej infrastruktury bibliotek, mediatek oraz ośrodków aktywności kulturalnej i obywatelskiej w gminach.
§15
Rząd zobowiązuje się do realizacji przyjętej po konsultacjach społecznych strategii rozwoju kapitału społecznego.
§16
1. Prezes Rady Ministrów powoła Zespół ds. Paktu dla Kultury złożony z przedstawicieli administracji rządowej, samorządów terytorialnych, organizacji społecznych oraz Obywateli Kultury.
2. Zespół ds. Paktu dla Kultury wypracuje, pod kontrolą publiczną i zgodnie z zasadą transparentności, sposób realizacji postanowień Paktu.
§17
1. Projektowanie wydatkowania środków publicznych wynikających ze wzrostu nakładów na kulturę określonego w §2 Paktu dla Kultury odbywa się po zasięgnięciu opinii komitetu społecznego przy MKiDN. Opinie komitetu społecznego publikowane są w internecie. Skład komitetu społecznego ustali Zespół ds. Paktu dla Kultury, kierując się zasadą równej reprezentacji organizacji społecznych, instytucji kultury, związków twórczych, samorządu i administracji rządowej.
2. Do zadań komitetu społecznego przy MKiDN będzie należało także monitorowanie procesu wdrażania postanowień Paktu dla Kultury.
§18
Harmonogram prac nad Paktem dla Kultury:
a. ogłoszenie Paktu dla Kultury do konsultacji przez stronę społeczną
– 11 grudnia 2010
b. zakończenie konsultacji Paktu przez stronę społeczną – 31 marca 2011
c. przedstawienie Paktu stronie rządowej – 15 kwietnia 2011
d. podpisanie Paktu – 14 maja 2011
e. wszczęcie prac parlamentarnych nad ustawą o mediach publicznych
– 31 maja 2011
f. powołanie Zespołu ds. Paktu dla Kultury przy KPRM – 31 września 2011
g. nowelizacja programów wieloletnich realizujących postanowienia Paktu dla Kultury – 30 czerwca 2011
h. zgodne z Paktem zaplanowanie wydatków na kulturę na rok 2012
– 30 września 2011
i. powołanie komitetu społecznego przy MKDiN – 30 listopada 2011
§19
1. Pakt dla Kultury ma charakter otwarty.
2. Do Paktu może przystąpić każda osoba, organizacja społeczna i kulturalna, jednostka samorządu terytorialnego lub inny podmiot uznający jego postanowienia i działający na rzecz kultury.
3. Otwartość Paktu oznacza, że nie wyczerpuje on wszystkich działań i rozwiązań na rzecz społecznego uczestnictwa w kulturze w Polsce.
